Iedere week publiceert tijdgeestonderzoeker Farid Tabarki een column in Het Financieele Dagblad, over een breed scala aan onderwerpen. Thema’s zoals innovatie, de samenleving en het economische systeem komen hier aan bod. De column verschijnt ook wekelijks op onze website. Wil je meer columns van Farid lezen? http://fd.nl/auteur/farid-tabarki
Snel, sneller, snelst
31 januari, 2018
De wereld van de mode staat zoals vaker symbool voor de wereldeconomie. Alles gaat steeds sneller en achterblijvers zijn gedoemd.
Modeketen Hennes & Mauritz, toch een van de eerste bedrijven die — met wat inmiddels ‘Fast Fashion’ wordt genoemd — veel sneller op de markt gingen reageren dan concurrenten zoals C&A, gaat deze maand met de billen bloot. Al vijfenveertig jaar staat het Zweedse bedrijf genoteerd op de Zweedse aandelenbeurs, maar het was vorig jaar voor het eerst dat in een kwartaal de omzet daalde: in Q4 met 4%. Op 14 februari organiseert het concern dan ook een ‘Capital Markets Day’ waarop management en investeerders met elkaar in gesprek gaan.
Ook Spaanse concurrent Inditex heeft ‘Fast Fashion’ hoog in het vaandel staan. Het concern kan een ontwerp soms in slechts vijftien dagen in de winkels hebben liggen. De modereus speelt zo razendsnel in op de grillige behoefte van de consument. Maar is het snel genoeg? De Britse online retailers ASOS en Boohoo kunnen het nóg sneller. ASOS stelde in de loop van 2016 zowel zijn verkoop- als winstverwachting tussentijds met tientallen procenten naar boven bij en zag de waarde van zijn aandelen in 2016 meer stijgen dan welk ander West-Europees op consumentenproducten gericht bedrijf ook.
De ontwikkeling in de mode past in een bredere economische en maatschappelijke context, die zowel kernachtig als uitgebreid beschreven is door zulke uiteenlopende figuren als de Canadese premier Trudeau en de vorig jaar overleden socioloog Bauman.
Vorige week zei Justin Trudeau op het World Economic Forum: ‘Denk erover na. De verandering verliep nooit zo snel als nu, maar zal ook nooit meer zo langzaam gaan.’ In dezelfde speech stelt de Canadese premier dat economische onzekerheid en ongelijkheid als een golfeffect over de wereld voelbaar zijn. Dat leidt tot ongerustheid en angst bij grote groepen mensen die het tempo niet langer bij kunnen benen.
Het is alsof we continu op te dun ijs schaatsen, bang om door het ijs te zakken als we ons tempo matigen. Wie te hard gaat, waarschuwt Zygmunt Bauman, heeft geen tijd meer om na te denken. In zijn typische, ronkende proza: ‘En in de afwezigheid van het denken kan het schaatsen op dun ijs waartoe kwetsbare individuen zijn veroordeeld in de poreuze wereld onterecht worden aangezien voor hun lotsbestemming.’
Hier biedt Bauman een opening: we hebben de plicht om de mens af en toe een rustmoment te gunnen, zodat hij of zij na kan denken. Als Bauman gelijk heeft, wordt de slag om de dominantie uitgevochten tussen de groep met ‘wapens van versnelling’ en een groep met ‘wapens van procrastinatie’ (uitstelgedrag).
Stiekem hoop ik dat we door wat overtollige ballast af te gooien (een deel van het bestaande curriculum op school, bijvoorbeeld) wendbaarder en lichter worden. Dan zakken we minder snel door het ijs als we af en toe eens stilstaan.
Iedere week publiceert tijdgeestonderzoeker Farid Tabarki een column in Het Financieele Dagblad, over een breed scala aan onderwerpen. Thema’s zoals innovatie op maatschappelijk, economisch en technologisch vlak. De column verschijnt ook wekelijks op onze website. Wil je meer columns van Farid lezen? http://fd.nl/auteur/farid-tabarki
Een onontkoombare waarheid
4 juli, 2018
‘Nee’, zei Mark Rutte toen Donald Trump hem voorhield dat ook als de VS en Europa de spanningen in de handelsbetrekkingen niet kunnen oplossen, dat ook ‘positief’ zou zijn. Logisch dat Mark eruit wil komen, want onze belangen zijn levensgroot. Ik vraag me af of de heren het behalve over handel ook over het klimaat hebben gehad. Juist op dat vlak hebben we internationaal een appeltje met elkaar te schillen.
De uitdagingen zijn gigantisch. In 2050 wonen er zo’n 1,6 miljard mensen in India, zo veel als in China en de VS bij elkaar. Economisch kunnen we die groei aan volgens een rapport van PwC: de wereldeconomie kan tussen nu en 2050 verdubbelen door productiviteitsgroei vanwege technologie. De grote vraag is: kan onze planeet al die mensen dragen zonder rigoureuze maatregelen?
Nee, zeggen we in Nederland. De ‘regenboogcoalitie’ van zeven partijen van links tot rechts presenteerde vorige week de eerste Klimaatwet. De ambitieuze wet legt vast dat de koolstofdioxide-uitstoot in Nederland in 2050 met 95% moet zijn gedaald ten opzichte van 1990. Al Gore, bekend als de man die nooit president van Amerika werd maar wel succes oogstte met zijn klimaatfilm ‘An Inconvenient Truth’ (een ongemakkelijke waarheid), tweette opgetogen: ‘Dit zet een nieuwe standaard voor hoognodige reducties’. Donald Trump was die dag vooral druk met boze tweets over het belang om Harley-Davidson in de VS te houden: ‘Ik heb zo veel voor jullie gedaan, en dan dit!’
Ik hoop dat Mark tegen The Don over dat veel belangrijker onderwerp is begonnen. Hij had diens voormalige helper Steve Bannon daarbij kunnen aanhalen. De oud-hoofdredacteur van het ultrarechtse alt-right medium Breitbart was in een vorig leven namelijk betrokken bij Biosphere-2, een gesloten ecologisch systeem van 1,27 hectare. Toen het centrum financieel flopte, werd Steve ingevlogen, die voorstelde om te focussen op onderzoek naar klimaatverandering. Dat doet Biosphere-2 tot op heden.
Kunstenaar Jonas Staal zegt hierover: ‘Eigenlijk is zo’n biosphere een perfecte metafoor voor propaganda, omdat het gaat om het creëren van een totaalomgeving waarin menselijk gedrag wordt veranderd.’ In Het Nieuwe Instituut in Rotterdam presenteert Staal momenteel een tentoonstelling over het propagandawerk van Bannon, onder meer negen filmpamfletten met een apocalyptisch beeld van de wereld. Volgens Staal is alt-right daarom in eerste instantie een culturele en geen politieke beweging.
Bannons propaganda is effectief: Trump kwam in het Witte Huis. Hoe krijgen we een vergelijkbare beweging op gang waardoor we de noodzakelijke omwenteling op gang krijgen waardoor de klimaatbeweging wereldwijd écht op gang komt?
Wellicht moet Al Gore deze zomer een kijkje komen nemen op Staals expositie in onze havenstad en dan nog maar een film maken. Ik weet al een titel: ‘An Inevitable Truth’, een onontkoombare waarheid.
Iedere week publiceert tijdgeestonderzoeker Farid Tabarki een column in Het Financieele Dagblad, over een breed scala aan onderwerpen. Thema’s zoals innovatie op maatschappelijk, economisch en technologisch vlak. De column verschijnt ook wekelijks op onze website. Wil je meer columns van Farid lezen? http://fd.nl/auteur/farid-tabarki
Stedelijke snoepwinkel
27 juni, 2018
Als er een hoofdstad van het snoepgoed zou bestaan, zou ik denken aan Brussel. Daar zijn de winkels van Godiva en de vele concurrenten die in prachtige winkelgalerijen een gooi doen naar het predicaat beste bonbons van de wereld. Toch was het Amsterdam waar ik me afgelopen week in een snoepwinkel waande.
Niet omdat het de grootste overslaghaven ter wereld voor de import van cacao herbergt. En ook niet omdat de stad Casparus van Houten sr. voortbracht, de man die aan begin van de negentiende eeuw een goedkope manier bedacht om het vet uit geroosterde cacaobonen te slaan. Hij luidde daarmee een nieuw tijdperk van goedkoop te produceren chocoladeproducten in.
Nee, het waren twee festivals die samen zorgden voor een lichte en positieve vorm van keuzestress.
De 71ste editie van het Holland Festival (HF) heeft deze maand het Venetië van het Noorden weer overgenomen en vormde wat mij betreft een perfecte combinatie met de eerste editie van ‘WeMakeThe.City’. Zo kwam dankzij het internationale podiumkunstenfestival het Belgische acteurscollectief FC Bergman naar de op herbestemming wachtende, enorme (70 x 100m), Centrale Markthal uit 1934.
In hun voorstelling ontdekt JR hoe fijn en lonend het is om te beleggen, maar bedenkt zich niet wat voor gevolgen dit heeft. Nogal wiedes, hij is pas elf jaar oud. Wel stort hij ieder om zich heen in het verderf. Het is een treffende en spectaculaire satire op het superkapitalisme.
Maar niet alleen in de avonden werd ik aan het denken gezet. Overdag boog ik me tijdens het festival dat de stad beter maakt over de wezenlijke stedelijke vraagstukken. Hier en daar hoorde ik al dat sommige bezoekers aan ‘South by Southwest’ moest denken. Een groter compliment kun je als beginnend festival niet krijgen. Deze jaarlijkse happening in Austin (Texas, VS) die gaat over muziek, film, digital storytelling en digitale cultuur weet de crème de la crème van de internationale creatieve klasse te boeien.
Dat deze associatie niet helemaal uit de lucht kwam vallen laat een gastenlijst met Kate ‘Donut’ Raworth en de chief technology officers van steden als Barcelona, Moskou en Londen wel zien. De cto’s vroegen zich tijdens de bijeenkomst ‘Next Generations Cities: ‘Who owns the city?’ af of het voorland van onze steden Google’s nog te bouwen slimme wijk in Toronto is, of dat er toch ook nog een rol is weggelegd voor steden en haar bewoners zelf.
Silicon Valley heeft weliswaar veel te bieden rond vraagstukken als mobiliteit en gezondheid. Dit vraagt echter juist extra wakkere, ambitieuze en actieve steden, die samen met haar stadmakers technologie inzet waar het nodig is: ten behoeve van onze vrijheid, welvaart en welzijn. Daarbij stellen we de digitale soevereiniteit van de burger centraal. Zo scheppen we de stad als moderne snoepwinkel. Ik noem alvast drie lekkernijen: duurzaamheid, inclusiviteit en verbondenheid.